Miesięczne archiwum: Lipiec 2015

Call for Papers/nr 31(5): Etos estetyczny i władza sądzenia. Filozoficzne pogranicza etyki i estetyki

Etos estetyczny i władza sądzenia. Filozoficzne pogranicza etyki i estetyki, red. Agnieszka Rejniak-Majewska

W nowoczesności sfery poznania, moralności, estetyki oddzielone zostały od siebie jako odrębne porządki refleksji, ukierunkowane na odmienne wartości i cele. Autonomia tych obszarów odzwierciedla się po dziś dzień w akademickim podziale nauk filozoficznych, gdzie etyka, estetyka i epistemologia traktowane są jako niezależne dziedziny, mające swe własne pola problemowe i ugruntowane filozoficzne tradycje. Jednocześnie kulturę i myśl nowoczesną postrzegać można jako pole ciągłych interferencji, zależności i napięć pomiędzy tymi wyodrębnionymi sferami. Z jednej strony praktyki dyskursywne etyki i estetyki jawią nam się jako wzajemnie nieprzekładalne, z drugiej nowoczesną i współczesną refleksję raz po raz nawiedza intuicja wyrażona przez Ludwiga Wittgensteina, że „etyka i estetyka to jedno”.

Jednym ze świadectw ich bliskości stała się sformułowana w późnej myśli Michela Foucault koncepcja „estetyki egzystencji” jako „etyki siebie”, będąca zarówno próbą powrotu do przednowoczesnych, antycznych wzorców filozoficznego życia, jak kolejnym urzeczywistnieniem nowoczesnego imperatywu podmiotowej autokreacji – etycznego i estetycznego kształtowania własnego „ja”. W podobnym kierunku zmierza rozwijana przez Richarda Shustermana koncepcja estetyki pragmatycznej i somaestetyki, będąca przede wszystkim poszukiwaniem praktycznym. Zbliżenie wymiaru etycznego i estetycznego stało się znamiennym rysem myśli ponowoczesnej – etyki ponowoczesnej i paraestetyki, co wiąże się z przesunięciem uwagi z ogólnych norm i prawideł na immanentny wymiar działania. Czy mamy obecnie do czynienia z kształtowaniem się nowego etyczno-estetycznego paradygmatu i co on miałby on w praktyce oznaczać – to jednak wciąż otwarte pytania.

Z pewnością jednak powiązania motywacji etycznych i estetycznych stanowią istotny aspekt nowoczesnej i współczesnej literatury i sztuki. Decyzje estetyczne zyskują tu często zabarwienie etyczne, a postawy etyczne i moralne dylematy nie dają się oddzielić od artystycznych form i poetyk. Tak zwany „zwrot etyczny” w teorii literatury wydaje się w tym kontekście jedynie ponownym uznaniem tego, iż odbiór sztuki jest immanentnie związany z odkrywaniem i rozwijaniem świata etycznych relacji. Współczesna teoria i krytyka sztuki, a po części też myśl polityczna, chętnie wskazują na wzajemne implikacje i przenikanie się tego, co estetyczne i tego, co polityczne. Świadczyć to może o postępujących procesach estetyzacji, jak i o poszerzaniu się pojęcia polityczności. Czy jednak, spoglądając wstecz na historię estetyki filozoficznej nie znajdziemy tam również znamiennych powiązań z wymiarem politycznym i z wymiarem moralnym? Czy etyczne założenia – ukryte lub jawne – nie są nieusuwalnym cieniem pozornie „autonomicznej” sfery estetyki, począwszy od XVIII-wiecznej estetyki brytyjskiej, myśli Schillera czy Kanta? Czy jest jedynie przypadkiem, że w swojej filozofii politycznej Hannah Arendt powraca do Kantowskiej refleksji na temat estetycznej władzy sądzenia, znajdując w niej wzór dla charakterystyki intuicji i sądów etycznych? Jakiego rodzaju przejścia i powiązania między sferą etyki i estetyki liczą się dla nas dzisiaj, w jaki sposób kryteria etyczne i estetyczne łączą się z sobą w dyskursach teoretycznych, praktykach kulturowych, i w życiu codziennym?

Proponując jako temat kolejnego numeru „Folia Philosophica” problem relacji i miejsc wspólnych etyki i estetyki, chcielibyśmy zachęcić do dyskusji nad ich historycznymi i współczesnymi powiązaniami. Mile widziane będą artykuły poświęcone wybranym problemom i koncepcjom w historii filozofii i estetyki, jak też teksty skupione na analizie konkretnych praktyk artystycznych i dyskursywnych, ukazujących wzajemne powiązania tych sfer i rodzące się w tych powiązaniach napięcia.

Proponowane obszary zainteresowań:
– filozoficzne spory o związki i granice etyki i estetyki
– etyczne, moralne i polityczne ramy klasycznej i nowoczesnej refleksji estetycznej XVIII-XX w.
– elementy estetyczne w koncepcjach filozofii politycznej i myśli społecznej
– autonomia jako zasada etyczna i estetyczna – konteksty sztuki i filozofii
– estetyczny etos nowoczesności – etyka autentyczności, twórczość i tworzenie siebie
– wartości etyczne i estetyczne w dyskursie krytyki artystycznej i w dyskursach społecznych
– myślenie estetyczne a etyka ponowoczesna

Termin nadsyłania tekstów: do 30 listopada 2015.